Negen beschrijvingen van lesontwerpen uit de praktijk.
Invloed van generatie, klasse en omgevingsfactoren op waardenoriëntatie.
Docent: Melanie Newson
School: Atlas College, Hoorn
Klas: 5 VWO Maatschappijwetenschappen
Algemene beschrijving:
Leerlingen analyseren aan de hand van uitgereikte bronnen het verband tussen generatie, sociale klasse, omgevingsfactoren en iemand zijn waardenoriëntie. Worden mensen meer gevormd door de generatie, of de sociale klasse waar zij toe behoren? Dit ontwerp bestaat uit drie lessen. De eerste les is ter introductie van het onderwerp ‘analyse van generaties’, waarbij leerlingen leren wat waardeoriëntatie is en wat onderdeel is van hun eigen waardeoriëntatie; welke vooroordelen zij zelf en hun leeftijdsgenoten ervaren over hun generatie en hoe hun eigen generatie weergegeven wordt in de media en wat hun standpunt hierover is. In de tweede les vergelijken de leerlingen hun generatie met die van hun ouders; wat is het grootste verschil? En in de derde les gaan leerlingen variabelen en het verband tussen deze twee variabelen uit een bron te herkennen en in een eenvoudig conceptueel model van twee variabelen leren plaatsen.
Aansluiting redeneeractiviteiten rubric:
- Causale analyse: Onderscheiden van oorzaken
- Causale analyse: Verbinden van oorzaken en gevolgen
- Gebruik van bewijs: Vergelijken van groepen
- Gebruik van bewijs: Redeneren met empirische gegevens
Docent: Aysegül Yavuz
School: Bonhoeffercollege, Castricum
Klas: 4 HAVO Maatschappijwetenschappen
Algemene beschrijving:
Deze lessenserie bestaat uit drie lessen van 50 minuten waarbij de derde les wordt afgesloten met een grotere opdracht. Tijdens de eerste les gaan leerlingen aan de slag met het verhaal van Alfons de Kameel. Door dit eenvoudige verhaal leren leerlingen op een laagdrempelige manier om met een complex onderwerp aan de slag te gaan en meerdere oorzaken voor het overlijden van Alfons de Kameel te benoemen. Leerlingen leren door middel van een diamond nine (redeneerschema) hun keuzes te beargumenteren en uit te leggen aan hun klasgenoten. In de tweede les gaan leerlingen aan de slag met het complexe onderwerp radicalisering. Leerlingen gaan met behulp van bronnen oorzaken voor radicalisering benoemen. Met behulp van een diamond nine gaan leerlingen de door hun gevonden oorzaken rangschikken; welke oorzaken vinden zij het belangrijkste en waarom? In de derde les gaan leerlingen verder met het onderwerp radicalisering en gaan zij de oorzaken van de klassikale diamond nine categoriseren op “persoonlijk niveau” (micro), groepsniveau (meso) en samenlevingsniveau (macro). De les eindigt met een opdracht waarbij leerlingen leren redeneren over mogelijke oplossingen om radicalisering tegen te gaan.
Aansluiting redeneeractiviteiten rubric:
- Causale analyse: Onderscheiden van oorzaken
- Causale analyse: Verbinden oorzaken en gevolgen
- Gebruik van bewijs: Redeneren met bronnen
- Verkennen van mogelijke oplossingen: Benoemen van oplossingen
- Verkennen van mogelijke oplossingen: Verbinden van oplossingen aan oorzaken en probleem
Docent: Henk-Jaap Batelaan
School: Jan van Egmond Lyceum, Purmerend
Klas: 4 HAVO Maatschappijwetenschappen
Algemene beschrijving:
Deze lessenserie bestaat uit drie lessen van 50 minuten waarbij de derde les wordt afgesloten met een grotere opdracht. Tijdens de eerste les gaan leerlingen aan de slag met het verhaal van Alfons de Kameel. Door dit eenvoudige verhaal leren leerlingen op een laagdrempelige manier om met een complex onderwerp aan de slag te gaan en meerdere oorzaken voor het overlijden van Alfons de Kameel te benoemen. Leerlingen leren door middel van een diamond nine (redeneerschema) hun keuzes te beargumenteren en uit te leggen aan hun klasgenoten. In de tweede les gaan leerlingen aan de slag met het complexe onderwerp radicalisering. Leerlingen gaan met behulp van bronnen oorzaken voor radicalisering benoemen. Met behulp van een diamond nine gaan leerlingen de door hun gevonden oorzaken rangschikken; welke oorzaken vinden zij het belangrijkste en waarom? In de derde les gaan leerlingen verder met het onderwerp radicalisering en gaan zij de oorzaken van de klassikale diamond nine categoriseren op “persoonlijk niveau” (micro), groepsniveau (meso) en samenlevingsniveau (macro). De les eindigt met een opdracht waarbij leerlingen leren redeneren over mogelijke oplossingen om radicalisering tegen te gaan.
Aansluiting redeneeractiviteiten rubric:
- Causale analyse: Onderscheiden van oorzaken
- Causale analyse: Verbinden oorzaken en gevolgen
- Gebruik van bewijs: Redeneren met bronnen
- Verkennen van mogelijke oplossingen: Benoemen van oplossingen
- Verkennen van mogelijke oplossingen: Verbinden van oplossingen aan oorzaken en probleem
Uitgebreid lesontwerp volgt later
Docenten: Roderick Burger en Lotte Tiesing
School: Adriaan Roland Holst College, Hilversum
Klas: 4 VWO Maatschappijwetenschappen
Algemene beschrijving:
Het hoofddoel van dit lesmateriaal is dat een leerling op basis van bronmateriaal een eenvoudig (voor gestructureerd) onderzoek op kan zetten over een concreet maatschappelijk verschijnsel en bestaat uit een voorbereidende les en de uiteindelijke praktische opdracht. De voorbereidende les(sen) zijn een opstap naar de praktische opdracht. Leerlingen gaan voor de praktische opdracht onderzoek doen naar crimineel gedrag van jongeren. Hiervoor maken ze een vergelijking tussen jongeren in Albufeira en Knokke en rellende jongeren in Utrecht en Den Haag in de zomer van 2020. Vergelijken is een belangrijke, maar complexe vaardigheid. Voordat leerlingen bovenstaande jongerengroepen met elkaar gaan vergelijken leren zij de denkstappen om te vergelijken in een inleidende context. In voorbereidende les worden leerlingen stap voor stap geholpen bij de vraag ‘ben je sociopaat als je geen mondkapje draagt?’ Belangrijk is dat leerlingen in gaan zien dat er meerdere variabelen zijn die de kans vergroten om sociopatisch gedrag te vertonen. Dit in contrast tot berichten in de media, waarbij de conclusie getrokken wordt dat wanneer je geen mondkapje draagt een sociopaat bent. In de uiteindelijke praktische opdracht gaanleerlingen onderzoek doen naar verklaringen voor crimineel gedrag onder jongeren.
Aansluiting redeneeractiviteiten rubric:
- Gebruik van theorieën, modellen en concepten: Redeneren met sociaalwetenschappelijke theorieën en modellen
- Gebruik van bewijs: Redeneren met bronnen
- Gebruik van bewijs: Redeneren met empirische gegevens
- Gebruik van bewijs: Kritisch omgaan met bronnen en gegevens
- Gebruik van bewijs: Vergelijken van groepen
- Gebruik van perspectieven en reflectie daarop: Redeneren met distantie
- Gebruik van perspectieven en reflectie daarop: Vergelijken van perspectieven
- Gebruik van perspectieven en reflectie daarop: Reflecteren op eigen betrokkenheid
Docenten: Iris Vriend
School: Arte College, Almere
Klas: 5 VWO Maatschappijwetenschappen
Algemene beschrijving:
Leerlingen gaan in een paper beschrijven hoe veranderingsprocessen zich de afgelopen 10 jaar ontwikkeld hebben. Dat doen zij door één van de drie vragen te beantwoorden: 1. Wat zijn de gevolgen van het voortschrijden van modernisering en globalisering? 2. Moeten er grenzen worden gesteld aan het proces van rationalisering en liberalisering van sociaaleconomische verhoudingen in de moderne samenleving? 3. Wat zijn de gevolgen van individualisering voor de identiteitsontwikkeling in de moderne samenleving? Deze les is onderdeel van een praktische opdracht. Deze eindopdracht is een maatschappelijk vraagstuk analyseren en daar een beschouwing over schrijven. Deze opdracht is tijdens het volgen van het docentprofessionaliseringstraject aan de bestaande praktische opdracht toegevoegd. Op deze manier oefenen leerlingen eerst met een maatschappelijk vraagstuk dat al gegeven is. Ze leren verschillende schema’s als gereedschap te gebruiken en oefenen met het beredeneren vanuit verschillende perspectieven, namelijk de paradigma’s. De tekst die gebruikt wordt in de opdracht is een beschouwing van een leerlingen die de opdracht een paar jaar geleden heeft gemaakt. Je kunt in de tekst duidelijke verbanden lezen.
Aansluiting redeneeractiviteiten rubric:
- Causale analyse: Onderscheiden van oorzaken
- Causale analyse: Verbinden oorzaken en gevolgen
- Gebruik van theorieën, modellen en concepten: Concretiseren van concepten
- Gebruik van theorieën, modellen en concepten: Redeneren met sociaalwetenschappelijke theorieën en modellen
Docent: Michelle Ruiter
School: RSG Broklede, Breukelen
Klas: 5VWO
Algemene beschrijving:
Bij maatschappijwetenschappen worden verschillende hoofd- en kernconcepten gebruikt om maatschappelijke vraagstukken te analyseren. De hoofdconcepten zijn niet los te zien van elkaar. Aan de hand van (de samenhang tussen) verschillende kernconcepten (vorming, verhouding en binding), de documentaire ‘Ons Moederland’ en een aantal inzichten uit het boek Feitenkennis van Hans Rosling (2017) schrijven leerlingen een praktische opdracht over populisme. Het doel van deze praktische opdracht is om de documentaire ‘Ons Moederland’ te leren analyseren met behulp van inzichten uit het boek Feitenkennis van Hans Rosling en hierbij ook te reflecteren ook op hun eigen opvattingen, associaties en intuities. Deze praktische opdracht bestaat uit drie lesonderdelen.
Aansluiting redeneeractiviteiten rubric:
- Gebruik van theorieën, modellen en concepten: Redeneren met sociaalwetenschappelijke concepten
- Gebruik van bewijs: Redeneren met bronnen
- Gebruik van bewijs: Kritisch omgaan met bronnen en gegevens
Gebruik van perspectieven en reflectie daarop: Redeneren met distantie - Gebruik van perspectieven en reflectie daarop: Vergelijken van perspectieven
- Gebruik van perspectieven en reflectie daarop: Reflecteren op eigen betrokkenheid
Docent: Maarten Ketelaar
School: Helen Parkhurst College, Almere
Klas: 4 HAVO Maatschappijwetenschappen
Algemene beschrijving:
Achterliggende leerprobleem: leerlingen in HAVO 4 (maar ook in HAVO 5) lijken nog moeite te hebben met het operationaliseren van concepten. Dat leidt tot slecht onderzoek bij praktische opdrachten en maakt ‘conceptdropping’ aantrekkelijker. Het doel van deze les is om leerlingen te laten oefenen met het operationaliseren van het concept sociale ongelijkheid. Aan de hand van het voorbeeld van de coronacrisis gaan leerlingen het concept sociale ongelijkheid definiëren en ontleden met behulp van een redeneerschema. Gaan leerlingen de opgedane kennis nog toepassen in een nieuwe context, namelijk de salaris/inkomensverschillen. Deze les is geïntegreerd in een bestaande lessenreeks waarin leerlingen individueel werkten aan hun praktische opdracht over onderzoeksvaardigheden.
Aansluiting redeneeractiviteiten rubric:
- Verkennen van het probleem: Onderscheiden van indicatoren
- Gebruik van theorieën, modellen en concepten: Redeneren met sociaalwetenschappelijke concepten
- Gebruik van theorieën, modellen en concepten: Concretiseren van concepten
Docenten: Koen Vossen
School: Katholieke Scholengemeenschap Etten-Leur
Klas: 4 VWO Maatschappijwetenschappen
Algemene beschrijving:
Aansluiting redeneeractiviteiten rubric:
Verdere invulling en uitgebreid lesontwerp volgt later
Docenten: Simon van den Broek
School: Ichtus College, Driehuis
Klas: 5 VWO Maatschappijwetenschappen
Algemene beschrijving:
In deze praktische opdracht voor 5vwo Maatschappijwetenschappen doen de leerlingen onderzoek naar het verband tussen sociale cohesie en sociale ongelijkheid in twee verschillende wijken. De hypothese die de leerlingen gaan toetsen is: ‘In een wijk meer grote sociale ongelijkheid is minder sociale cohesie.’ De leerlingen zetten het onderzoek op en verzamelen gegevens over twee verschillende wijken via CBSinuwbuurt.nl. De leerlingen voeren daarna het onderzoek daadwerkelijk uit. Dit doen zij door middel van enquêtes, interviews en/of observaties. De voorbereiding van de opdracht duurt ongeveer 4 lesuren. Voor het uitvoeren van het onderzoek waarbij de leerlingen de wijk in gaan, zorgen wij voor een lesvrije middag. De leerlingen werken in twee- of drietallen. We moedigen leerlingen aan om naar wijken te gaan die echt buiten hun eigen leefwereld staan, om zo uit hun eigen bubbel te stappen.
Aansluiting redeneeractiviteiten rubric:
- Causale analyse: Onderscheiden van oorzaken
- Causale analyse: Verbinden oorzaken en gevolgen
- Causale analyse: Formuleren van een conclusie en hypothese
- Gebruik van bewijs: Redeneren met bronnen
- Gebruik van bewijs: Redeneren met empirische gegevens
- Gebruik van theorieën, modellen en concepten: Concretiseren van concepten